M-azot (*) – Yusuf İpekli Yazdı

“Eşref, anasından aldığı hayır duayla mazot variline yöneldi. Bir elinde hortum, diğer elinde bidon…

Hortumun bir ucunu varile daldırdı. Öbür ucunu ağzına alıp çekti. Nefesi yetmemiş olacak ki, bir daha denedi. Bu sefer Topal hocanın nefesi gibi daha derin çekince, bir avuç kadar mazot yuttu.

Öğülcüdü. Yüzü, gözü kızardı. Belli belirsiz biçimde cık cık çekti.” (**)

Oba’da yazılıydı yukarıda yer alan satırlar.

Olay Yerliyayla’da geçmişti.

Yerliyayla mı, geleneklerine bağlı Geygel Yörüklerinin oluşturduğu Türkmen Oba’sı.

Eşref alnının teriyle geçinip kendi yağıyla kavrulan otuz yaşlarında bir delikanlı. Bir Türkmen kadını olan Akkız ana, küçük yaşta babasını kaybeden Eşref’in dalı, koluydu; bir yandan Ceylan gelinin dert ortağı, kader arkadaşı öte yandan gayınnası…

Olay esasen günümüzden elli yıl kadar önce MAZOTUN VARİLLE alındığı yetmişli yılların ikinci yarısında yaşandı.

Rahmetli 964 yılında sürüyü satmış 73 bin liraya bir traktör almıştı.

Traktör alanların ilk işi T demiri yaptırmak iken ikinci işi römork siparişi vermekti. O da öyle yaptı. Römork siparişi verir vermez varil arayışına girdi. Sabah çorbası içilirken dermiş rahmetli, “Bi varil niye yiter. İki varil almak ilazım. Şoğonlarda gördüm, bili kurşaklı varil var, ondan iki dene almak ilazım. Yârin Çangırı’dan alıyım baylı.”

İşte bu varil Türk Lirasının alım gücü gibi tarih oldu. O yıllarda çiftçiler en az iki varil mazot alır, örtmelerinin altında hazır bulundururlardı. Kimsenin evinden mazot eksik olmazdı. Bu mazotla herk edilir, bağ, bahçe sürülür, ekin ekilir, patoz dövülür, şehire, pazara gidilirdi.

Boşalan varil diğeri bitmeden doldurulup kullanıma hazır tutulurdu.

Bir seferinde köyde yol yapımında çalışan köy hizmetlerine ait dozerin mazotu bitmiş onun örtmesinin altından aldıkları iki bidon mazotu köylüden topladıkları para karşılığında alıp işe devam etmişlerdi.

O yıllarda devlette kolay kolay mazot bulunmaz, sık sık elektrik kesildiği için örneğin değirmende bir hafta filan sıra beklenirdi. Mazota iki üç kuruş zam gelince hemen satış durdurulur, maliye depodaki ürün miktarını belirler, aradaki farkın vergi vb mali işlemini yaparak satışa izin verirdi.

Ancak piyasada mazot bulunmadığı halde köylü mazot sıkıntısı yaşanmazdı. Hal böyle iken bir ara mazot karaborsaya düştü. Benzinliklerde petrolü tutturabildiğine satmaya başladılar. O ara mazota 10 kuruş zam geldi. Ortalık birbirine girdi. Köylü, sendikalar, lojistik alanlara çıktı. Muhalefet olabildiğince iktidarı hedef aldı. Gazeteler manşet üstüne manşet attı: “Mazot karaborsa, üretim bitti, köylü düşmanı iktidar, mazot istifa ettirecek…”

Günümüzde yukarıda yazılanları hatırlayan var mı, emin değilim. Gerçi emin olsak ne fark edecek olmasak ne fark edecek.

Bugün mazot 101,5 Lira. En büyük paramız iki litre mazot almıyor. Her benzinlikte fiyat farklı. Aslında benzin istasyonların satış yapılmayıp ürün depoda kalsa esnaf daha çok kazanacak hale geldi. Çünkü mazot tahterevalli gibi bir iniyor bir çıkıyor ama her zaman düne göre çok pahalı yarına göre çok ucuz.

Köylü perişan, kamyon esnafı perişan, minibüsü, otobüsü olan perişan, binek arabası olan perişan. Ben hepsinden perişanım.

Neden mi?

Hani çıktı dedi ya, “Mazot bizde Avrupa’dan ucuz, bizde 100, onlarda tam 150 Lira…” bundan efendim bundan başka neden olacak.

Açıklama

(*) M-azot: Biri köylünün kalbi mazot, diğeri ciğeri gübre azot

(**) Oba, 8Işık Sönünce), Roman, Yusuf İPEKLİ, Ankara’2025