Toprak Acıkınca – Davut Köksoy Yazdı

Erol Toy (1 Ekim 1936 – 13 Mart 2021), Türk edebiyatında toplumcu gerçekçi çizgiyi sürdüren önemli yazarlardan biridir. Romanlarında emeğin sömürülmesi, sınıfsal eşitsizlik ve köylünün yaşadığı yapısal sıkıntılar ana temalar olarak öne çıkar. “Toprak Acıkınca” da bu temaların en açık biçimde işlendiği eserlerinden biridir. Roman ilk kez 1967’de Ararat Yayınları tarafından yayımlanmış, 2012’de Cumhuriyet Kitapları baskısıyla yeniden okurla buluşmuştur.

Eser, Osmanlı’nın son yıllarından Cumhuriyet’in ilk dönemine uzanan bir zaman diliminde geçer. Köylünün toprağa bağımlı yaşamını, üretim ilişkilerindeki adaletsizlikleri ve toprakla kurduğu kader ortaklığını konu edinir. Arka kapak yazısında eserin, “yenilmiş bir imparatorluğun ümmetinden millet olma sürecine uzanan yolculuğun yalın öyküsü” olduğu vurgulanır.

Romanın en çarpıcı yönlerinden biri, toprağın neredeyse canlı bir varlık gibi ele alınmasıdır. Toy, toprağı hem umut hem de tehdit kaynağı olarak konumlandırır. Bu yönüyle eser, yalnızca insanın doğayla ilişkisini değil, aynı zamanda ekonomik düzenle kurduğu bağı da sorgular. Köylü, emeğini toprağa verir ama karşılığını çoğu zaman alamaz. Bu durum, eseri klasik bir “doğa-insan çatışması” olmaktan çıkarır; “insan-toprak-ekonomi” üçgenine taşır.

Erol Toy’un bu yaklaşımı, Orhan Kemal’in Bereketli Topraklar Üzerinde adlı romanıyla benzerlik taşır. Ancak Toy, sömürüyü daha doğrudan ekonomik ilişkiler üzerinden anlatır; köylünün açlıkla mücadelesini, toplumsal düzenin bir sonucu olarak gösterir. Böylece roman, bireysel hikâyeleri aşar ve kolektif bir toplumsal tablo sunar.

1950’lerden itibaren Türk edebiyatında köy gerçekçiliği önemli bir akım hâline gelmiştir. Fakir Baykurt, Mahmut Makal, Talip Apaydın ve Dursun Akçam gibi yazarlarla birlikte Erol Toy da bu geleneğin güçlü temsilcilerinden biridir. Toprak Acıkınca, bu çizgide klasik toplumcu gerçekçi roman örneklerinden sayılabilir.

Romanda karakterler genellikle bir toplumsal sınıfın temsilcisi olarak karşımıza çıkar. Süllü, Topal Ali, Dudu gibi yoksul köylüler emek gücünü ortaya koyarken; Karaayaklar veya Kenan Bey gibi toprak sahipleri sömürü düzeninin devamını sağlar. Kadın karakterler ise genellikle sabır, emek ve dayanışmanın simgesidir. Toy, onların görünmeyen emeğine dikkat çeker.

Eserdeki çatışma bireysel değil, toplumsaldır. Emek-sermaye karşıtlığı köy yaşamının merkezindedir. Yoksulluk, açlık, toprak mücadelesi ve dayanışma gibi temalar roman boyunca iç içe geçer. Köylünün üretmesine rağmen aç kalması, ekonomik sistemin adaletsizliğini çarpıcı biçimde ortaya koyar.

Toy’un dili sade, doğrudan ve yer yer yerel deyişlerle zenginleşmiştir. Gereksiz süslemelerden uzak, akıcı bir anlatımı vardır. Roman didaktik olmadan toplumsal bilinç çağrısı yapar; bu yönüyle hem edebi hem sosyolojik bir belge niteliği taşır.

Toprak Acıkınca, yalnızca Türkiye köylerinin değil, birçok ülkedeki emekçilerin ortak sorunlarını da yansıtır. Bu anlamda roman, yerelden evrensele uzanan bir insanlık hikâyesi anlatır. Eduardo Galeano veya Jorge Amado gibi Latin Amerikalı yazarların yapıtlarıyla benzer toplumsal duyarlılık taşır.

Erol Toy’un bu eseri Türk edebiyatında köy gerçekçiliğinin önemli örneklerinden biridir. Toprak, yalnızca üretimin değil; adaletsizliğin, umudun ve direnişin de simgesi hâline gelir. Roman, geçmişe ait gibi görünse de bugünün toplumsal sorunlarına da ayna tutar.

Erol Toy’u, emekten yana tavrını her zaman açıkça ortaya koyan bir yazar olarak, saygı ve özlemle anmak gerekir.