Makyavelizm | Hakkı Güleç Yazdı

Niccolo Machiavelli(1469-1527): Siyaset kuramcısı, tarihçi, yazar ve bir devlet adamı olan Machiavelli, Prens (Hükümdar) “Konuşmalar” ve “Floransa Tarihi” adlı kitaplarıyla tanınmıştır.

500 yıl önce yazılmış Prens kitabı bugün dahi gücü elinde tutmak isteyen devlet adamlarının ve iş dünyası yöneticilerinin ilk başvuru kaynağıdır.

Bazı yayınevleri “Hükümdar” bazılarının ise “Prens” adıyla yayınladığı bu kitap, ilk siyasi gerçeklik olarak adlandırıldı.

Tiranlık saltanatı olan Makyavelizm “hedefe giden yolda her şey mubahtır” felsefesini taşıyan sıradışı felsefedir.

Her ne kadar acımasız bir teori olarak ortaya koyulsa da iktidarın devam etmesi için yapılması gerekeni anlatır. Ona göre “elde edilen sonuç, o sonucun nasıl elde edildiğindendaha önemlidir.”

Makyavelizm tiranlığı,ahlaksızlığı,komployu, aldatmayı ve şiddeti bir araç olarak kullanabilecek bir düşünce sistemidir.

Makyavelizm’in amacı iyi ve adil bir toplum oluşturmak değil, amaç güçlü bir siyasi yapı kurmak ve uzun yıllar hüküm sürmektir.

Makyavelist yaklaşıma göre siyaset de bir savaştır. Savaşlar geleneksel ahlak kuralları çerçevesinde işleyen bir alan değildir.

Yine de hükümdar her ne kadar ahlaksız olsa da ideal olan dışarıdan bakan kişilere ahlaklı görünmesidir.

 Hükümdar devletin başına geldiğinde önceliğini istikrara vermelidir. Kalıcı bir siyasi yapının inşasında bu çok önemlidir.

Gerektiğinde ahlaki yozlaşma istikrar için temel bir araçtır.

Ahlaksız yapıda ahlaklı olanlar çoğu zaman rahatsız edicidirler; tehlike teşkil edebilirler.

Karşıtlarını yok etmek, baskılamak cezalandırmak ve taraftarlarını ödüllendirmek bir hükümdarın olmazsa olmazıdır.

 Hükümdar güçlü ve kurnaz olmalıdır.

Aslan güçlüdür atılgandır ama tuzakları görme konusunda becerikli değildir.  Tikli ise tuzakları çok iyi görür, kurnazdır ve hızlıdır ama güçlü değildir. Bu nedenle bir hükümdar hem aslan olmalı hem de tilki!

İyi bir yönetici yalnızca itibarla ilgilenmemelidir.Vicdan ve acıma duygusu onun için ayak bağıdır ve ilk yok edilmesi gereken duygulardır.

Bir hükümdarın hem sevilen hem de korkulan olması önemlidir. Ancak sevilmese de korkulan olması çok daha önemlidir.

Çünkü sevilen bir hükümdar saltanatını korumakta zorlanır ama korkulanlar, getirdiği ceza sistemiyle birlikte saltanatını daha uzun sürdürebilir.

Hükümdar siyasi yapılanmasını kurarken kendisinden başka kimseye güvenmemelidir.

Bu nedenledir ki,Machiavelli kitabında “güvenini insanlar üzerine kuran onu bataklığın üzerine kurmuş olur.” der.

Çünkü ortaya koyduğu fikir geleneksel siyasi düşüncelerin ötesindeydi.  Klasik siyaset felsefesinin liderde aradığı ortak iyiliğin ahlaki yoluyla elde edilemeyeceğini biliyordu. Bu yüzden onun kitabı Francis Bacon’un ifadesiyle “insanların ne yapmaları gerektiğinin değil ne yaptıklarının” hicivli bir betimlemesiydi.

Psikoloji ve Makyavelizm

Psikolojide Makyavelizm, ilerleyebilmek için aldatıcı olma sanatıdır.

Makyavelizm bir kişinin kendi çıkarları doğrultusunda insanları manipüle etmesine, aldatmasına ve sömürmesine verilen bir isimdir.

“Karanlık üçlü” dediğimiz Makyavelizm,psikopati ve narsisizmbirbiriyle uyumlu yönlerdir.

Makyavelizm’de psikolojik özellikler nelerdir?

-Sadece kendi hırslarına ve çıkarlarına odaklanmak.

-İlişkilerde para ve güce öncelik vermek

-Kendinden emin ve çekici görünmeye özen göstermek

-Yalan söylemeyi ve aldatmayı araç olarak kullanması.

-Narsistik kişilik bozukluğu ve empati özürlü olması.

-Duygusal bağlılıktan her fırsatta kaçınması.

-Eylemlerin sonuçları hakkında farkındalık sahibi olamaması…

Makyavelist kişilik, bugün dahil her dönem başta siyasi hayat olmak üzere gerek iş hayatında gerekse sosyal hayatta oldukça yaygın bir kişilik tipidir.

Makyavelist olan kuşkucudur, etik değerleri önemsemez ve acımasızdır.

Makyavelizm’e göre toplum kendisine benzeyeni sever ve seçer.

500 yıl öncesi tanımlanan bu felsefenin günümüz koşullarında birçok ülke yönetiminde gözlemleriz.

Örneğin uzun dönem İtalyan başbakanı olanBerlusconi aynı zamanda İtalyan medya imparatorluğunun kurucusu ve İtalya’nın en zengin insanıdır. Hem bir medya patronu,hem bir başbakan hem de ülkenin en zengin insanı olan Berlusconi aynı zamanda bu gücünü kendi siyasi ve ekonomik çıkarları için kullanmakla da itham edilmiş, mafyatik yapılanmalar içine girmiş ve hüküm giymiş bir kişidir. Ancak çoğunluk İtalyan onu sever çünkü onda kendisini görür.

Mafya kavramı İtalyan kültürünün bir parçasıdır. İtalya’damafya yapılanmasının toplumsal tabanda büyük oranda karşılığının olması Berlusconi gibi mafya ilişkileriyle anılan bir kişinin yönetimde uzun yıllar kalabilmesini sağlamıştır.

Türkiye’de ise özellikle NATO ye giriş süreci sonrası ivme kazanan karşı devrimci orta çağcı yapılanma nedeniyle oluşan zeminde hırsızlığın, şiddetin, kumpasın yüceltilmesi liyakatin üretimin çağdaşlaşmanın mahkum edilmesiyle birlikte toplumsal yozlaşmadan da bahsedebiliriz.

Makyavelizm nasıl bir ortamda gelişir?

Temel neden denetim odaklı korku kültürüne dayalı, itaat ve biat kültürünün yüceltilmesi yatar. Bu ortamda yetişenlerin akılları, vicdanları ve iradeleri ipotek alındığından sınır ve sorumluluk bilinci gelişemez. Ceza, ödül ve rekabet ile motive edilen ve dış denetimli hale gelen insanların kendilerine yabancılaşması, manipülasyona açık hale gelmeleri, bilinç düzeylerinin gelişememesi, yozlaşması ve Makyavelizm için zemin oluşturması kaçınılmazdır.

Makyavelizm nasıl bir zeminde gelişemez?

Toplumsal bozulmanın önlenmesi, ahlaki ve etik değerlerin içselleştirilmesi, liyakat sahibi çalışkan ve üretken insanların yetişmesi için olmazsa olmaz koşul gelişim odaklı değerler kültürünün gerek ailegerek okul ve gerekse iş ortamında etkin olması gerekir.

Bu nedenle aklı hür, vicdanı hür, irfanı hür ve bilimi rehber edinmiş nesillerin yetişeceği bir rejim,en faziletli rejimde Makyavelist yaklaşım mahkum edilir.

Gelişim odaklı değerler kültürü sayesinde sınır ve sorumluluk bilincinin geliştiği ve iç denetimli insanlardan oluşan bir toplumda Makyavelizm’in zemini gelişemez.