İyi Öğretmen mi İyi Aile mi? – İlkay Kumtepe Yazdı

“Hayatta en büyük mucize küçükken iyi bir öğretmene rastlamaktır.” Cümlesi hepimizin dilinde dolanır. O kadar sevilmiş ve kabullenilmiştir ki artık birçok hediyelik eşyanın üzerinde adını almıştır. Öğretmenine güzel bir söz söylemek isteyen herkesin dilindedir.

Sadece övgü içermez, aynı zamanda bir yergi cümlesidir de. Ben söyledim sen ne anlarsan anla artık denilen cinsten.

Şimdi bu sözü neden giriş cümlesi yaptım? Birilerini övmek ya da yermek için değil tabi. Bazen çok doğru diye sarıldığımız sahip çıktığımız düşüncelerin gerçekte öyle olmayabileceğini de sorgulamak istedim. Hepimizin beklediği “iyi öğretmen” tanımını irdelemek ve iyi öğretmenin her şey demek olup olmadığını sorgulamak istedim.

Nereden çıktı bu düşünce derseniz de gün içinde bir arkadaşımla yaptığımız sohbetten. Sohbetin sonu bizi; gerçekten öğretmen örnek insan mıdır, olumsuz davranışları olan öğretmenin çocuktaki yansıması nasıldır, aile mi öğretmen mi rol model olur çocuğa gibi sorulara götürdü. Ben de soruları sizinle birlikte irdelemek istedim. Malum hepimizi yakından ilgilendiren bir konu eğitim.

İyi öğretmen konusunda daha önce de yazılarımda değinmiştim ve kişiye göre değişim gösterdiğini söylerim hep. Kimisi çok katı kuralları olan öğretmene iyi öğretmen derken kimisi de çok ödev veren öğretmeni iyi öğretmen olarak kabul eder. Kimisi çocuklarla iyi ilişkiler kuranı kimi çok katı kuralları olmayanı kimi velilerle çok samimi olanı vs. kıstaslarla değişir iyi öğretmen tanımlarımız. Aynı öğretmen için biri iyi derken öbürü beğenmez bazen. Buradaki asıl kıstas beklentilerdir. Okuldan ve öğretmenden ailenin ne beklediği belirler öğretmenin iyi olup olmamasını.

Çocuk açısından ise kendi öğretmeni en iyidir. Aileden olumsuz yansımalar almazsa büyük ihtimalle öğretmenini sever ve onu iyi olarak görür. Aile eğer öğretmen ile ilgili yargılamalar yapıyorsa ve öğretmenle ilgili eleştirilerini çocuğun duyacağı şekilde dile getiriyorsa bu durumda çocuk da yanlı olarak öğretmenine karşı olumsuz tutum takınabilir. Bu hiç istemediğimiz ve onaylamadığımız bir tutumdur. Çünkü çocuk öğretmenini sevmezse dersi de sevmez ders yapmayı da. Bu nedenle aileler en önemli uyarımız; çocuğunuzun öğretmeni ile ilgili yorum ve kıyaslama yapmayın şeklindedir.

Daha önemli ve öncelikli olan durum ise çocuğun öğretmeni ile bağ kuramamasıdır. Öğretmeni ile bağ kuramayan çocuk için öğretmeni iyi değildir. Öğretmen dersini mükemmel yapıyor olabilir, alanında gerçekten yetkin olabilir ama çocuk bunlara bakmaz. Zaten çocukluktan geleceğe kalacak olanlar da öğretmenin mesleki yeterliliği, bilgi aktarımı olmayacaktır. Öğretmeni ile kurduğu bağ geleceğe miras kalacaktır.

Burada üzerinde durmak istediğim bir husus var; öğretmenin rol model olması. Evet, öğretmen öğrenci için rol modeldir. Bunu herkes değerli bulur ve öğretmen davranışlarından kıyafetlerine kadar toplumun her kesiminde değerlendirmeler, eleştiriler yapılır. Sorum şu; çocuk öğretmeninden olumlu davranışları mı daha çok örnek alır olumsuz davranışları mı?

Ben çocukların doğruları ayırt etmede güçlü bir sezgileri olduğunu düşünüyorum. Öğretmenin söyledikleri ile yaptıkları bazen çelişir. Bazen çocuk öğretmenin yaptığı olumsuz davranışı ve sözü görür, duyar, maruz kalır. Ama inanın o davranışın ya da sözün doğru olmadığını hisseder ve öğretmenim yapıyor ben de yapayım demez. Tam tersi öğretmenlerin bazı olumsuz davranışları öğrenci için nasıl olmaması gerektiğini gösteren iyi bir örnektir. Kendisinin olumsuz etkilendiği bir davranışı çocuk örnek alarak ileride başkalarına yapacak diye düşünürüz ama tam tersi olur. Siz hiç öğretmenim biz döverdi ben de ondan öğrendim sinirlenince öğrencilerime vuruyorum diyen bir öğretmen gördünüz mü? Ben görmedim. Bizim öğretmenimiz çok döverdi, ben onu sevmezdim, öğrencilerime de vurmam, diyen öğretmen gördüm ben. Yani aslında gördüğü olumsuz davranışın sonuçlarını değerlendiriyor ve kendi yaşadığı duyguları başkasına yaşatmıyor. Buradan olumsuz davranışları olan öğretmen iyidir sonucunu çıkarmıyoruz tabi.

Çocuklar öğretmenlerinin olumlu davranışlarını daha çok örnek alırlar. Rol model alacakları davranışları sürdürürler. Ancak bunlar kendilerinde ve başkalarında güzel etkiler bırakan davranışlardır.

Ancak çocuk ailede gördüğü ve yaşadığı olumsuz davranışları kesinlikle örnek alır. Aile her şeydir. Anne babasının yaptıkları toplumda kabul edilemeyecek aykırı ve olumsuz tutumlar bile çocuk tarafından birebir kopyalanır. Çocuk içine doğduğu, büyüdüğü ortamın etkisi içindedir. Orada yapılanlar yanlış değildir. Yaşadığı olumsuz sonuçları da ileriki yaşamında tolore edemeden aynı şekilde sürdürebilir. Az önce verdiğim örneğe geri dönersek anne babasından şiddet gören çocuk yetişkin olduğunda kendi çocuklarına da şiddet gösterebilir ve bunu babası böyle olduğu için yaptığını söyleyebilir.

Şimdi soruyorum iyi öğretmen mi daha etkili iyi aile mi? Çocuğun davranışları, kişiliği üzerinde hangisinin etkisi ömür boyu sürer?

Eğitim hayatında onlarca öğretmen görür çocuk ve her birinden bir şey öğrenir. Bir yanlışı başka bir doğru telafi eder. Bir kötü modeli başka bir iyi model bertaraf eder. Kaş ailesi olur çocuğun? Ömür boyu her yaptığı davranışın altında aileden aldığı terbiyenin yanında yine ondan aldığı genetik miras yatar. Kişilik ve mizaç aileden gelen genetik ve aileden alına terbiye ile şekillenir. Okul ve öğretmen bunların üzerine cila çeker sadece. Bu cilayı kimi iyi çeker, kimi biraz seyreltir. Ne işe yarar cila? Altındaki malzemenin korunmasını sağlar. Çocuğun doğuştan getirdikleri ve aileden aldıklarını düzeltir, estetik katar ve bozulmasın diye korumaya alır.