Yüksek Askeri Şura Anayasaya Aykırıdır – Cihangir Dumanlı Yazdı

“Yüksek Askeri Şura Anayasaya Aykırıdır”

AKP iktidara geldikten sonra ”askeri vesayeti ortadan kaldırmak” sloganı ile başlayan, 15 Temmuz hain darbe girişimi fırsata dönüştürülerek artan bir şekilde  Türk Silahlı Kuvvetleri’ne   (TSK) önemli darbeler vurmuştur.

Bu kapsamda üst düzey komuta yapısı anayasaya aykırı olarak değiştirilmiş, askeri sağlık, eğitim ve adalet sistemleri bozulmuştur.

Bu darbeler  “askeri vesayeti ortadan kaldırmak” veya “ordunun sivil siyasetçe denetimi” amaçlarını aşmış, AKP’nin kendi ordusunu oluşturma çabasına dönmüş ve TSK’nın gücünü ve saygınlığın azaltıcı boyutlara ulaşmıştır. TSK herhangi bir siyasal partinin değil, devletin ordusudur.

AKP tarafından TSK’da yapılan değişimlerden önemli birisi de Ağustos ayında toplanan ve TSK’nın geleceğini belirleyen kararların alındığı Yüksek Askeri Şura’nın (YAŞ) yapısının değiştirilmesidir.

Öncesi:

Cumhuriyet’in ilk kurumlarından birisi olan YAŞ’ın yapısı ve işleyişi 17 Temmuz 1972 tarih ve 1612 sayılı “Yüksek Askeri Şuranın kuruluş Ve Görevleri Hakkında Kanunla” belirlenmiştir.

 Adı geçen yasaya göre Yüksek Askeri Şura Başbakan’ın başkanlığında Genelkurmay Başkanı, Başbakan yardımcıları,  Adalet Bakanı, İçişleri Bakanı, Dışişleri Bakanı, Millî Savunma Bakanı, kuvvet komutanları (kara, deniz hava), ordu komutanları, donanma komutanı, Milli Güvenlik Kurulu (MGK) genel sekreteri ile  YAŞ üyesi  orgeneral ve oramirallerden oluşmakta idi (Md. 2).

Buna göre YAŞ başlangıçta 6 sivil, 10 asker üye ile asker ağırlıklı olarak kurulmuştur.

YAŞ’ın bu yapısı AKP iktidarınca aşamalı olarak değiştirilerek sivil ağırlıklı duruma getirilmiştir.

 İlk değişim 15 Temmuz hain darbe girişiminden hemen sonra 25 Temmuz 2016 tarih ve 669 sayılı kanun hükmünde kararname (KHK)  ile yapılmış,  1612 sayılı yasanın 2.maddesi değiştirilerek ordu ve donanma komutanları ile MGK Genel Sekreteri YAŞ üyeliğinden çıkartılmışlardır. Böylece YAŞ 6 sivil, 4 asker (Genelkurmay Başkanı ve 3 kuvvet komutanı) olarak sivil ağırlıklı hale getirilmiştir. Aynı KHK ile YAŞ sekreterliği Genelkurmay Başkanlığı’ndan alınarak Milli Savunma Bakanlığı’na devredilmiştir.

 YAŞ’ta yapılan ikinci değişiklik 2017 anayasa değişikliği ile icracı cumhurbaşkanı hükümet sistemin geçitten sonra yapılmış, 15 temmuz 2018 tarih ve 8 sayılı cumhurbaşkanı kararnamesi ile 1612 sayyılı   yasada olmayan Hazine Ve Maliye Bakanı ile Milli Eğitim Bakanı Yüksek Askeri Şura üyesi yapılarak sivillerin ağırlığı artırılmıştır (8 sivil / 4 asker). Anayasa Cumhurbaşkanı yardımcılarının sayısını belirtmemiştir Bu sayıya bağlı olarak YAŞ’ ta sivillerin ağırlığı daha da artabilecektir.

 Anayasaya Aykırı:

Anayasa başlangıç bölümünde “erkler ayrılığı” ilkesini benimsenmiş ve şöyle tanımlamıştır:

Kuvvetler ayrımının, Devlet organları arasında üstünlük sıralaması anlamına gelmeyip, belli devlet yetki ve görevlerinin kullanılmasından ibaret ve bununla sınırlı medeni bir işbölümü ve işbirliği olduğu ve üstünlüğün ancak Anayasa ve kanunlarda bulunduğu”

Bu tanıma göre her erk kendi görev ve yetki alanında görev yapar, diğer erklerin alanına girmez. Bir erkin yaptığı bir işlemi diğer bir erk bozamaz.

Anayasanın Cumhurbaşkanı’nın görev ve yetkilerini düzenleyen 104. maddesi erkler ayrılığı ilkesine uygun olarak Cumhurbaşkanının kararname yayınlama yetkisini kısıtlamış, yasama alanına girişimini yasaklamıştır.  Buna göre.

“Kanunda açıkça düzenlenen konularda Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarılamaz.  .Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile kanunlarda farklı hükümler bulunması halinde, kanun hükümleri uygulanır”..

Başlangıç bölümünde belirtildiği gibi “Üstünlük anayasa ve yasalardadır”.

8 sayılı cumhurbaşkanı kararnamesi ile 1612 sayılı yasada yer almayan Hazine Ve Maliye Bakanı ile Milli Eğitim Bakanı YAŞ üyesi yapılarak   1612 sayılı yasa ile 8 sayılı cumhurbaşkanı kararnamesi arsında farklı hükümler oluşmuştur. Cumhurbaşkanı anayasanın  sınırladığı yetkisini aşmıştır.Bu durumda anayasanın 104.maddesi gereği 8 sayılı  cumhurbaşkanı kararnamesi değil, 1612 sayılı yasa uygulanmalıdır. Anaysa mahkemesinin (AYM) bu yönde emsal karaları bulunmaktadır. Hazine Ve Maliye Bakanı ile Milli Eğitim Bakanının üye olarak katıldıkları YAŞ anayasaya aykırıdır.

 YAŞ’ta kararlar oy  çokluğu ile alındığından   konu önemlidir. Adı geçen bakanların birinin veya ikisinin dahil olduğu çoğunlukla alınan YAŞ kararları yasal dayanaktan yoksun olduğundan yok hükmündedir.

Ulusal Güvenlik Sorunu

YAŞ’ın  bu günkü   yapısı anayasaya aykırılık yanında ulusal güvenliğimizin güvencesi olan  TSK için önemli sakıncalar doğurmaktadır.    .

1612 sayılı  yasaya göre Yüksek Askeri Şura üyesi olan  ordu ve donanma komutanlarının yerine üye yapılan bakanların görev alanlarının general/amiral yükselmeleri ile ilgisi yoktur.

 Bakan olmak için milletvekili seçilme yeterliliğine sahip olmak yeterlidir. (18 yaşını doldurmak ve AY 67’de sayılı suçlardan hüküm giymemiş olmak). Bu niteliklere sahip fakat askerlik yapmamış ya da kısa dönem veya bedelli askerlik yapmış bir kişi bakan olabilir. ve YAŞ’ta general/amiral yükselme veya emekliliklerine karar vereme yetkisine sahip olabilir.  Bakanların görev alanları ve askeri bilgi ve birikimleri YAŞ’ta görüşülen sıbay ve general/amirallerin mesleki yeterliliklerini (liyakatlerini) değerIendirmeye uygun değildir. Oysa YAŞ üyesi ordu ve donanma komutanları, orgeneral/oramiraller  YAŞ’ta görüşülen astlarını denetlemelerde, tatbikatlarda, operasyonlarda, plan seminerlerinde, karargâh çalışmalarında  yakından tanımak ve mesleki yeterliliklerini değerlendirmek olanağına sahiplerdi.  Bu olanağa sahip olmayan siyasetçi bakanlar liyakat yerine adayların ilktidar partisine, onun başkanına ve parti ideolojisine yakınlığına  bakarak karar   verecekler,  Bu da adaylar arasında adaletsizliğe  neden olacak ve orduda huzursuzluk yaratacaktır.

 Bakanlar parlamenter sistemde olduğu gibi TBMM’ye karşı değil, ,kendilerini atayan, görevden alabilen aynı zamanda YAŞ’ın başkanı olan Cumhurbaşkanı’na karşı sorumluluk duymaktadır. Bu nedenle Yüksek Askeri Şura kararları liyakati esas alan azınlıktaki komutanların değil, sadakati esas alan çoğunluktaki siyasetçilerin tercihleri doğrultusunda şekillenecektir. TSK’nın komuta kadrosunun liyakate göre değil, iktidara sadakate göre belirlenmesi ölümcül bir yanlıştır. Tarihte bunun acı örnekleri vardır.

 Bağımsızlık savaşımızda Yunan Anadolu Ordusunun Komutanı General Hacianesti Kral ile Başbakan Venizelos arasındaki siyasal çekişmede salt Kral’a bağlılığı nedeniyle yarbayken generalliğe yükseltilmiş ve bu göreve getirilmiş, Liyakatli komutanların komutasındaki Türk ordusu karşısında ordusunu bozguna uğratmıştır.   Savaşın sonucunu komutanlar arasındaki liyakat farkı belirlemiştir.

Her subay ve general/amiral meslekte yükselmek ve daha büyük birliklere komuta etmek ister. Yükselmelerin meslekli yeterliliğie göre değil, iktidar partisine yakınlığa  göre yapıldığını gören subay, general/amiraller mesleki yeteneklerini  kendi Komutanlarına göstermek  yerine iktidar partisine yakın görünmek  eğilimine    girebilirler bu da diğer önemli bir sakıncaya: orduya siyasetin girmesine  neden olur. Siyaseti sokmak bir orduya yapılabilecek en büyük kötülüktür. Demokrasilerde iktidar değişikliği olağan olduğundan yeni iktidar general/amiralleri “eski iktidarın admları” olarak görecek, bu da orduda birlik braberlği bozacaktır.

 Balkan savasında Osmanlı ordusunun ağır yenilesinin önemli bir nedeni askerlerin “ittihatçı” ve “itilafçı” olarak bölünmüş olmalarıdır.  Bağımsızlık savaşındaki Yunan ordusunun ağır yenilgisinde de askerlerin     “kralcı” ve   “Veizelosçu” olarak bölünmüş olmaları önenmeli bir etkendir.

 Sonuç olarak Yüksek Askeri Şura ‘nın değiştirilen yapısı anayasaya aykırılık yanında TSK komuta kadrosunun liyakate göre değil, iktidar partisine sadakate göre belirlenmesi ve orduya siyasetin girmesi gibi büyük sakıncalar içermektedir. Bu yaşamsal önemde ulusal güvenlik sorunudur.

 Öneriler:

1. Yasada olmadıkları Halde Hazne Ve Maliye Bakanı ile Milli Eğitim Bakanını YAŞ üyesi yapan 8 sayılı cumhurbaşkanı kararnamesin yukarıdaki gerekçeler  iptali için  yargıya başvurulmalıdır.
2. YAŞ 2016 öncesinde olduğu gibi orgeneral/oramirallerin bulunduğu asker ağırlıklı yapıya dönderilmelidir.